Jan Piet van den Berg

Leo Cahn in (edel) metaal.

Ik haal een stuk techniek uit elkaar en als bij toverslag zie ik Leo; ik zie fijntechniek, verend materiaal, beweging, iets dat in elkaar schuift.
Gisteren was ik bij hem op bezoek. Dat maakte indruk.
Leo (1951) volgde de lagere technische school (lts). Hij leerde er lassen en smeden maar ook  elektrotechniek, daarna ging hij naar fijn metaal en dat ging weer over in edel smeden op een lts, begin jaren zeventig. Destijds een  collega- en concurrerende opleiding van de edelmetaalopleiding Schoonhoven. Op zijn zestiende naar de Rietveldacademie. Terugkijkend ervaart hij dat er een strijd was tussen enerzijds de afdeling edelsmeden en anderzijds de afdeling industriëel vormgeven. Leo was nog jong. Hij had moeite zich staande te houden tussen mensen met andere ambities. Hij vond zichzelf vooral ambachtelijk;dat was hij al en dat is hij gebleven. Hij maakte de Academie niet af.  Met  de nodige hulpmiddelen in alle eenvoud iets maken, dat is waar hij in de loop van zijn leven voor is gaan staan en zo is hij  ook een eigen weg gegaan
Hij verwijst naar zijn vader. Die profileerde zich als uitvinder. Maar vader raakte invalide en leed  aan een voorbije oorlog. Alhoewel Leo zich geen uitvinder noemt zijn in zijn werkplaats en op zijn website zaken te vinden, die hij als uitvinding presenteert.
Leo werkt in Wilhelminaoord. Met zijn vrouw bewoont hij een eerder koloniehuis.  Een plek met prachtig uitzicht. Hij heeft meerdere kleine ateliers in huis en schuur en op die plekken is een veelvoud aan instrumentarium en onderdelen te vinden. Ik verbaas me erover hoeveel edel materiaal in allerlei doosjes en kasten huist, in de loop der tijd door Leo bewerkt.
Hij groeide op in Amsterdam. Daar volgde hij als kind vanuit een Nutsschool al lessen beeldende expressie die gegeven werden in het Stedelijk Museum. Al jong maakte hij kennis met allerhande kunst.
Na de academie vestigde hij zich als sieradenmaker, samen met een collega onder de naam Leomat.
De eerste broches met flikkerende lampjes verschijnen en gaan grif van de hand. Ze maken gebruik van een procédé van fotochemisch etsen, waarmee plaatjes door worden geëtst. Een hele serie op insectenvorm gebaseerde sieraden is het resultaat.
In 2000 verhuist Leo naar Wilhelminaoord en Leo keert terug naar zijn oude liefde van sieraden ontwerpen. “Constructeur de bijoux”, zo opent zijn website. Naast zijn ontwerpen in eigen beheer maakt hij ook ontwerpen, die anderen weer gebruiken in hun werk, b.v.in de agrarische  sector. Het komt mij voor dat hij dan weer even in de fijnmetaal is, maar je kunt je ook voorstellen  dat hij hier uitvinder is die oplossingen bedenkt voor mensen en bedrijven, die daar zelf niet op komen.
Ik maak kennis met een door hemzelf gebouwde machine,  die in titanium, magnesium en zilver kan fresen.  Onderdelen liggen klaar om deze machine groter uit te voeren. Leo tekent op de computer en de tekening wordt  m.b.v. computer en de freesmachine omgezet in bewerkt metaal, dat Leo dan vervolgens in elkaar zet en afwerkt. Computer Numeric Control, zo heet deze werkwijze. Hij toont mij een armband en een ketting die bestaan uit vele in elkaar gezette schakels. Bij een armband  laat hij zien hoe de pols de schakels op hun plek houdt. Bij een ring is de steen  belangrijk om het metaal bijeen te houden. De onderdelen hebben elkaar nodig.
Er komt geen solderen, schroeven of lijmen aan te pas. De sieraden bestaan bij de gratie van de constructie, precisie en flexibiliteit van het materiaal. De beginfase van de lts van het solderen en lassen lijkt Leo verre achter zich te laten.

Ik ben onder de indruk van al de ontwerpen, die hij te voorschijn  tovert uit de diverse kasten, doosjes e.d.  en steeds weer wordt duidelijk dat ieder ontwerp in ontwikkeling is. Leo verbetert en verbetert. Dat maakt ook dat mensen in feite bijna unica’s bij hem kopen. Vrijwel geen enkele ontwerp is in grote aantallen gemaakt.
Ik vraag Leo welke rol vrouwen spelen in het bedenken van zijn sieraden. Bij de presentatie en de fotografie zijn er vrouwen die de sieraden dragen. Dat heeft invloed op hem. Hij ontdekt wat bij wie past. Natuurlijk is er ook zijn vrouw, die op zijn werk reageert. Maar verder krijg ik de indruk  dat alleen hijzelf en niemand anders de bedenker en maker van zijn werk is.
In de zin van betekenissen kom ik minder te weten. Weliswaar krijgen sieraden een naam, een ring b.v. de naam rolling stone, maar daar ligt niet zijn uitgangspunt. Leo is de technicus, die machines bouwt die hem helpen bij ontwerp en constructie. Vanuit die techniek komt hij op nieuwe ontwerpen, althans zo is mijn indruk. Tegelijk realiseer ik mij dan dat hij jaren in de filmindustrie heeft gewerkt. Zijn hoofd moet vol beelden, verhalen en betekenissen zitten en bij ieder sieraad past ook weer een naam.
Zijn werkt ligt in consignatie bij gespecialiseerde galeries. Vaak zijn het mensen uit het vak die een galerie begonnen zijn.
Ook verkoopt hij via zijn website b.v. de bril, die daar te vinden is, wordt getoond. Nu pas ontdek ik hoe die bril bepaald wordt door de functies die ze moet vervullen. Hij ontwikkelt een montuur waar glazen van diverse sterktes snel in verwisselbaar zijn.

Wie is Leo, wat is zijn werkt en waarom werkt hij in en vanuit Wilhelminaoord
Hij toont zich aan mij als een begaafd iemand, die in de loop der jaren heeft moeten leren zijn eigen weg te gaan. Hij vertelt een anekdote over iemand anders die er steeds meer in slaagde in zijn eentje datgene te doen waar hij eerst diverse anderen bij nodig had om het uit te voeren.
Hij is ontwerper en uitvoerder geworden en tevens bedenker en maker van de machines, nieuwe metalen onderzoeker en hoe die onderhouden moet worden of gecoat.
Ik duizel bij het afsluiten van dit gesprek. Er komt heel veel kijken bij zijn manier van werken. Ik stel me voor dat ik nu de winkel in stap naast zijn huis om al zijn sieraden in vitrines te zien liggen met een verkoopster die mij tot bezitter van dat moois verleidt. Overigens… maakte Leo ook sieraden voor heren? Die winkel ontbreekt en die wil Leo ook niet. Hij neemt alle tijd om te ontwerpen en te construeren. Galeries moeten hun vak verstaan en alles doen aan presentatie en verkoop. In ieder geval moet galeriebezoek ertoe leiden, dat mensen de weg naar zijn atelier vinden.  Want veel van zijn sieraden zijn maatwerk, bedoeld voor die ene klant. Welkom bij Leo.

 Jan Piet van den Berg, juni 2009